JP Bike - шаблон joomla Видео

Sjueryrapport D.A.Tammingapriis

D.A. Tammingapriis 2017 foar poëzy fan debutanten

Dichters skriuwe net om in priis te winnen. Se skriuwe omdat se harren uterje wolle, ta de taal ferhâlde wolle, fan de konsintraasje hâlde dy’t it skriuwen fan poëzy freget en bringt en de wille dy’t soks jout. Dichters skriuwe omdat wat yn harren sels dêr om freget.

Fansels, soks kin him letter hiel goed ferbine mei in fersyk fan bûtenôf, lykas by de trije gemeentedichters yn it rychje nominearden, mar altyd moat der earst yn dy as dichter in fonkje baarnd ha, it fonkje fan de ûntdekking en ûnderfining dat poëzy skriuwe dy leit, dat it by dy past. Datst fan de taal it ritme fielst dat dy suver meinimt, datst dy fernuverest oer dat wat der op papier stiet wylst it tagelyk net oars kin as dat it by dy weikomt. Of sa’t Hagar Peeters dat sa moai ferwurdet ’datst mei it skriuwen even grutter wurdst as dysels’.

Dy ûnderfining hawwe jim as dichters grif allegear en dat wie foar ús as sjuery te fernimmen doe’t wy de foar dizze Douwe Tammingapriis nominearre bondels liezen. Wy wolle jim as sjuery dan ek allegear fan herte lokwinskje mei de moaie útjeften dy’t troch jim skriuwen ferskynd binne!

Dan wol ik no graach oergean ta it foarlêzen fan it sjueryrapport.

Sjueryrapport

De sjuery bestie dit kear út Jacobus Smink, Albertina Soepboer en Elske Kampen.

Wy krigen as sjuery 9 bondels om te hifkjen. We hiene hjiroer kontakt fia de mail, hawwe sa ús befiningen ûnderling útwiksele en binne ienriedich ta de bondel leech hert yn nij jek fan Geart Tigchelaar kaam as it winnend debút fan de Douwe Tammingapriis 2017 foar poëzy.

It gie hjir om de debuten út de perioade 2012 oant en mei april 2017. Dit wie in langere perioade as de bedoeling fan de priis is, dy’t ien kear yn de twa jier - om en om mei proaza - útrikt wurdt. Yn 2015 lykwols die al bliken dat der foar de útrikking fan 2016 net foldwaande kwaliteit oan pöezy ferskynd wie en der dêrom net sprake fan in priis wêze koe. Gelokkich lei it der no wat oars hinne.

De 9 debuten wiene yn trije groepkes te ferdielen: twa publikaasjes yn eigen behear, it wurk fan trije gemeentedichters en fjouwer bondels útjûn by in offisjele útjouwerij.

Oan de iene kant wiene wy der as sjuery wiis mei dat it by dizze debuten ek om jonge dichters gie, mar konstatearren dêrby tagelyk - ek sjoen de ferlinging dy’t der west hat - dat it om in tige beskieden oantal gie. In priis lykas dizze kriget dêrmei suver ek de funksje om soks te konstatearjen. Kursussen foar begjinnende dichters by Tresoar smieten oant no ta wol gauris nije dichters op. Mooglik soe in ferdjipjend ferfolch dêrop, yn de foarm fan in ien op ien kontakt tusken in debutant en in al mear betûfte dichter yn de funksje fan redakteur, ta noch mear debuten liede kinne.

By in poëzypriis lykas dizze Douwe Tammingapriis, is de kearnfraach fansels: wat is poëzy?

Wêr moat in tekst oan foldwaan om dy ta poëzy te meitsjen en ferfolgens, wannear is poëzy goede poëzy? Poëzy beoardielje falt net ta. Los fan de persoanlike komponint dy’t fansels in rol spilet, is it ek goed in tal aspekten fan poëzy te ûnderkennen en te sjen oft dy by de debuten oan ’e oarder binne.

 

Inkelde aspekten wiene:

  1. Hoe brûkt de dichter it ferskynsel ritme

In gedicht is literatuur dy’t, yn tsjinstelling ta proaza, opboud is út fersrigels. Dy rigels hawwe in oare funksje as by proaza, dêr’t se meastal gewoan trochrinne. By poëzy hat de sinsbou, de syntaksis, in funksje wat it ritme oanbelanget. Hoe hat de dichter dy sinsbou brûkt en wat is it effekt dêrfan. Wat docht it mei de betsjutting, bliuwt dy itselde of ferskoot der wat.

  1. Hoe is de muzikaliteit

Los fan dat ritme spilet ek de muzikaliteit in rol by de wurdearring fan poëzy.Wat dogge de klanken ûnderling. Is der bygelyks sprake fan alliteraasje, fan assonânsje.

  1. Hoe seit it gedicht dat wat it sizze wol

In gedicht wol wat sizze en as it tema fan dat sizzen daliks helder is, is ien kear lêzen genôch. Mar poëzy kriget mear kwaliteit as dy helderheid fan it tema der net daliks is. As dat sizzen bygelyks mei in tsjinstelling of in ûntkenning dien wurdt. Of mei it brûken fan stilistyske eleminten lykas symbolyk of byldspraak of troch te boartsjen mei de meardere betsjuttingen fan in wurd. Mei oare wurden: dat der mear stiet as dat de tekst op it earste gesicht priisjout. Dan moat de lêzer tinke, kriget dy de romte om eigen betsjuttingen te jaan, ropt in gedicht fragen op, komt der djipgong, wol it gedicht nochris lêzen wurde, resoanearje der oare bestjuttingen mei en ûntsteane der nije ferbiningen tusken dy betsjuttingen.

  1. Hoe wurde de gedichten ûndergien

Wie it nei ien kear lêzen wol klear, of woene we in bondel nochris lêze omdat de ynhâld ús rekke of yntrigearre. Hiene we it gefoel dat der by in twadde kear noch mear oan de gedichten te belibjen wie of yn te finen.

Dan no oer ta de 9 bondels

Twa dêrfan binne útjûn yn eigen behear en de skriuwwille fan de dichters is oan beide bondels ôf te lêzen. It giet om FersKaat fan Folkje Koster en Lang om let fan Hinke Veenstra. De gedichten fan Folkje Koster binne foaral observaasjes, wurdboarterijkes, - sa’t de dichter it sels seit - sfeartekeningen fan de natoer en gedichten oer har âlden, de tiid en de leafde, yn meastal koarte rigels skreaun yn geef Frysk. In aardige bondel fûn de sjuery mei frije fersen en as hichtepunt it gedicht Mem.

Yn de bondel fan Hinke Veenstra steane njonken alle gedichten selsmakke foto’s dy’t by it tema fan it gedicht passe. Dat hat in fisueel oantreklik effekt. De gedichten hawwe tema’s lykas loslitte, kieze en fierder gean. Dat lêste ferwurdet de dichter bygelyks yn it foargoed yn de kast hingjen fan in âld jaske dat har net mear past.

Beide bondels hawwe as tema dat wat de dichters sels seagen, tochten en belibben en stiigje dêrmei net echt boppe it persoanlike út. Likegoed binne it weardefolle fersen foar de dichters sels, mar se falle dêrmei dochs wat bûten dat wat poëzy ta poëzy makket.

Fjouwer bondels binne min of mear skreaun op grûn in prikkel fan bûtenôf.

Ien dêrfan is de bondel 25 Frisse Fryske Ferskes fan Tomke Dragt, skreaun nei oanlieding fan de kursus Skriuw mar Frysk dy’t de dichter mei nocht folge en dizze bondel as resultaat hat. De gedichten mei yllustraasjes fan eigen hân is moai foarmjûn. De bondel is kwa ynhâld in bûnte lappetekken fan allerhande tema’s en wurdboarterijen. De dichter hat gjin grutte pretinsjes jout er sels yn syn ynlieding ek al oan. Mar likegoed stiet der ek earnstich wurk yn en in geef sonnet.

De trije oare bondels binne dy fan de gemeentedichters fan Achtkarspelen, te witten:

Sytse van der Werf, Ate Grypstra en Suzan Bosch. De bondels binne soarchfâldich en hiel ferskillend foarmjûn. In komplimint is werklik op syn plak foar dizze gemeente, dy’t mei it konsekwint ynstellen fan in gemeentedichter no al in lytse 10 jier de poëzy in plak yn it deistich libben jout.

Yn syn algemienens kin fan dizze bondels sein wurde, dat it yn feite gelegenheidspoëzy is. It giet hjir foar in grut part net om frij wurk. Tema’s lykas de jierlikse lintsjes, 4 en 5 maaie en sporteveneminten, binne foarôf bepaald. Soks hat fansels konsekwinsjes foar de gedichten, dy’t dêrtroch gauris inkeld in anekdoatyske ynhâld hawwe. Alle trije dichters lykwols brekke ek wol út dy beheining wei en litte harren eigen lûd hearre. Sytse van der Werf docht dat yn syn bondel Lieten en gedichten bygelyks mei moaie rigels lykas ‘hazzegrize loften’ en ‘do bist it gea fan griene tinten’. Syn sfearfolle gedichten mei foto’s dêrnjonken skilderje it lânskip en de minsken op melodieuze wize.

De bondel fan Suzan Bosch Achtkarspelen in collage is, sa’t se sels seit, ‘een collage van momenten en reflecties op natuur en mienskip’. Har bondel is twatalich en yllustrearre mei eigen filtkollaazjes yn tapaslike en betsjuttingsfolle kleuren. Suzan Bosch wol yn har gedichten moed jaan en it goede sjen litte. Dat docht se mei moaie wurden fanút (en ik sitearje har) ‘myn doarp dat ûnfersteurber bewoartele leit yn ’e beskutting fan in deeglik lânskip.’

De ek twatalige bondel As deldwarreljende jiske fan Ate Grypstra, dy’t earder al proaza skreau, hat in bysûndere foarmjouwing. Njonken de ynhâldlike bestjutting krije de wurden ek in grafysk-fisuele foarmjouwing. Tekst en yllustraasjes foarmje sa in spannend gehiel. Mei sterke taal yn de gedichten Djip fan binnen en Diggelfjoer brekt Ate Grypstra, fynt de sjuery, noch it meast en nijsgjirrichst út de beheining fan gemeentedichter wei en makket benijd nei wat hy as dichter noch mear kin.

De titel fan Sigrid Kingma har debút is Reade triedleas/Red wireless en it giet hjir dan ek om in twatalich Frysk en Ingelsk debút. De bondel hat in rykdom oan bylden, assosjaasjes en ynfallen. Sigrid Kingma lit in eigen oarspronklik lûd hearre en tilt dêrmei har tema’s boppe it persoanlike út, ek al is ien fan dy tema’s bygelyks har siikwêzen. Se lit yn dizze bondel sjen dat se in eigen taal hantearret en slagget der yn om te boartsjen mei meardere wurklikheden. Wol wiene wy as sjuery fan miening dat guon fersen noch te bot meardere kanten út wolle en tefolle bylden yn har drage. Benammen it twadde part fan de bondel oertsjûget dêrom noch net genôch. Mar Sigrid Kingma lit mei dizze bondel wol sjen dat se as dichter de basis yn har hat.

Fan Harke Bremer en Jarich Hoekstra ferskynde de bondel Leffert, in tige humoristysk heldedicht yn tolve sangen. Dit heldedicht giet oer Leffert, dy't libbe yn de tiid fan Redbad en de wrâld yn moat mei tolve flokken dy’t er yn de widze al oer him hinne krigen hat. De dichters hawwe wille mei de Fryske taal en mjuksje geef Frysk mei hjoeddeiske taal op in hiele oansteklike wize. Fierder boartsje se mei hjoed en juster, mei de (Fryske) skiednis, mei ridderferhalen en mearkes, en mei wat helden binne. It is moai dat sa'n bondel fol mei taalwille ferskynt. De sjuery hopet op noch mear fan soks, al wie it allinne mar om it linich en humoristysk Frysk dat dizze bondel opfallend makket en ta ien grut feest om te lêzen.

Geart Tigchelaar syn debútbondel hat as titel leech hert yn nij jek. Hy brûkt, suver as in organysk gehiel, Frysk fan dizze tiid dat tagelyk ek âldere wurden yn him hat. Dêrby boartet er op in protte plakken mei de syntaksis en hy docht dat mei reden en meastal effektyf. Syn tema freget net om moaie rigels, mar krekt om it pratende en ûnderbrutsene. De dichter skriuwt út ferskillende perspektiven en tiden wei oer it ferlet fan de ik om romte te meitsje en âlde dingen achter him te litten en bliuwt yn de fiif skiften fan syn bondel konsekwint oan dat tema wurkjen. Net alles falt dêrby teplak, mar dat hoecht ek net. Krekt dy lege plakken meitsje it fertriet en de iensumens fan it lege hert noch skerper. De dichter lit yn dizze bondel sûnder folle omhaal fan wurden sjen wat der ta docht. Hy beskriuwt bygelyks yn it gedicht Wierliken mei in pear halen in relaasje tusken in hy, in heit en in mem. Yn it gedicht Tasein brûkt de dichter sterke bylden om fertriet fiele te litten. Dizze bondel fan Geart Tigchelaar dêr’t alles yn brûkt en ynset wurdt om goede poëzij te meitsjen en der beslist om freget faker as ien kear lêzen te wurden is, lykas earder bekendmakke, neffens de sjuery dan ek it winnend debút.

Hoewol’t der by dizze Douwe Tammingapriis inkeld sprake is fan in nûmer ien, hiene wy wol in list fan fjouwer favoriten fêststeld en wy fine it as sjuery fan belang om dy yn willekeurige folchoarder noch al even te neamen. Utsein de winner wiene dit Leffert fan Harke Bremer en Jarich Hoekstra, As deldwarreljende jiske fan Ate Grypstra en Reade triedleas/Red wireless fan Sigrid Kingma.

Uteinlik binne we yn folsleine harmony kaam ta leech hert yn nij jek fan Geart Tigchelaar as it winnend debút fan de Douwe Tammingapriis foar poëzy 2017 en wy wolle him dêr dan ek fan herte mei lokwinskje.

Jacobus Smink, Albertina Soepboer, Elske Kampen (sjueryrapport)

 

D.A. Tammingapriis 2014

foar proazadebuten útjûn yn 2011, 2012 en 2013

Simon Oosting
Karen Bies
Bart Temme

Sjueryrapport Douwe Tammingapriis foar debutanten 2014


Wy hawwe 14 boeken lêzen en op sjuerygearkomsten en fia email besprutsen. Wy binne Bart Temme, Karen Bies en Simon Oosting, en wy hawwe dit dien om te sjen hokker proazadebút út de jierren 2011 oant en mei 2013 de Douwe Tammingapriis winne moatte soe.

Wat ús opfoel is dat teminsten seis fan de ynstjoerde boeken útjûn wienen in eigen behear. De sjuery hat dizze boeken mei niget lêzen. Se beskriuwe persoanlike saken, dierbere oantinkens en moaie of sterke ferhalen út it eigen libben, faak ornearre foar de lytse rûnte fan famylje en freonen. Somtiden skreaun yn moai Frysk, mar somtiden ek wat minder moai. Dizze boeken binne earlik, sûnder literêre pretinsjes. Faaks libbe der dochs wol in stille hoop by de ynstjoerders dat harren boek opfalle soe by de sjuery fan de nije Douwe Tammingapriis foar debutanten. Ik moat de skriuwers teloarstelle: foar in nominaasje kamen dizze boeken net in oanmerking, mar as fenomeen foelen se yndie wol op: it boek as bewarplak fan it persoanlike. En wy wolle sels ien fan dizze boeken in earfolle fermelding jaan. Dat is it boek Snypsnaren fan Tynke Mulder. Sy hat ferhaaltsjes fan har pake en beppe bondele yn in prachtich foarmjûn boek mei gefoelige tekeningen makke troch harsels. In waarme hommaazje oan har pake en beppe.

Dat der seis fan de fjirtjin boeken yn eigen behear útjûn binne betsjut dat de, meast Fryske, útjouwers yn it tiidramt fan 2011 oant en mei 2013 acht debuten útjûn hawwe. Dat betsjut dat der acht nije skriuwers bykaam binne yn it Fryske literêre sirkwy and dat is in aardich oantal, al hie it bêst wat mear wêze mochten. 

Sa as te ferwachtsjen wie binne in protte debuten ferhalebondels. Mar fiif fan de ynstjoerde boeken binne romans. Wat net by in debutantepriis past is de âldens fan de skriuwers. Yn de omskriuwing fan de Douwe Tammingapriis stiet dat de priis in “stimulans foar jonge skriuwers” is. Wy tinke dat it wurdsje “jonge” mar skrast wurde moat. Fan alle debutanten wie der mar ien jonger as 30 en foar sa fier wy it ynskatte kinne wienen der mar in pear jonger as 50. De gemiddelde leeftiid fan ús nominearren is hast 62 jier. Dat gjin priis foar jonge skriuwers, wol foar begjinnende skriuwers mei libbenserfaring. En faaks dat dy libbenserfaring de boeken hiel aardich makke om te lêzen. De plysjeroman Smelle spoaren fan Popke Popma, it rau skreaune jongefammenboek De twadde hûd fan Hilda Talsma en de rock en roll–roman De reüny fan Freddy Scheltema liezen we yn ien hoart út. As ferhaal koenen dizze boeken ús wol boeie. Mar, nei ús oardiel wiene djipgong en dêrmei it literêre karakter fan dizze boeken beheind. It boek Lúshâlding fan de ienige jonge skriuwer, Geart Tigchelaar, koenen we net goed in plak jaan: wie it in berneboek, in jeugdboek of dochs gewoan ornearre foar folwoeksenen? It bleau te licht om ús echt te reitsjen. Dat wie oars mei de nominearre boeken. It wie ús fuort dúdlik: dizze boeken binne literatuer en dat koenen we unanym sa beneame. Oer de nominearre boeken it folgende: 

Klaas Rusticus skreau De brimstige ingel, in ferhalebondel. It binne ynkringende ferhalen mei in sterk autobiografysk karakter, mar boppe it persoanlike útstiigjend. De styl fan skriuwen is moai en suggestyf. Útbonke Frysk, sa neamde ien fan ús it. De ferhalen yn it earste en tredde part fan it boek hawwe as tema’s de ûnminsklikens fan de twadde wrâldoarloch dy’t yn Midden Europa net ophâlde in 1945 mar noch trochgie oant de lêste desennia fan de 20ste ieu ta en, yn in frjemd kontrast dêrmei, yn it twadde part de jeugd fan de skriuwer yn Snits. Ien fan ús fûn de Midden Europaferhalen it moaist en in oar de ferhalen oer de bernetiid yn Snits, de sfear fan “de avonden” fan Gerard Reve, it jok fan it leauwen. It boek is moai útjûn en de swart-wyt foto’s binne in oanfolling op de ferhalen.

Ale S. van Zandbergen debutearre mei de roman Littenser merke. It boek bestiet út twa nijsgjirrige  ferhalen, dy’t om en om oan bar komme en op it ein yninoar oerrinne. Ien ferhaalline spilet yn de 19de ieu en beskriuwt de twifels oer libben, leauwen en leafde fan in dûmny en syn frijtinkende en- fielende frou. It oare ferhaal spilet yn de 20ste ieu en beskriuwt de ûntdekking fan de wrâld troch de tinzen en sterke dialogen mei syn freondinne fan in skoalgeande jongen. Yn it 19de ieuwske ferhaal wurdt statich Frysk brûkt en yn it ferhaal út de 20ste ieu is it Frysk koarter en moderner. Ut en troch binne de dialogen wat te eksplisyt, wurdt it wolris wat langtrieddich en it magysk-realistyske byinoar kommen fan de twa ferhaallinen komt wol wat forsearre oer. It is hast wat te folle foar ien boek.

Sipke de Schiffart debutearre mei de ferhalenbondel Wat it is om bang te wêzen. It is in opfallend boek, mei ferhalen dy’t de lêzer fuortendaliks by de strôt gripe, fol drama en humor tagelyk. Ferhalen mei in foarm fan lichtens mar dy’t dêrfoaroer faak in hiele swarte ûndertoan hawwe. De styl fan skriuwen en de opbou fan de ferhalen binne moai. In orizjineel boek as it neist oare boeken set wurdt.  Dêr stiet foaroer dat de ferhalen yn it boek allegear deselde sfear oproppe en dat de einen fan de ferhalen somtiden wat te eksplisyt binne. De ferrassing giet der ôf. It soe eins it bêste wêze om de ferhalen mei tuskenskoften fan in pear dagen te lêzen.

Wy tinke dat de Fryske literatuer bliid wêze kin mei dizze nominaasjes. Trije moaie boeken, dy’t net missteane neist de boeken fan fêstige skriuwers.

We fûnen Sipke de Schiffart’s boek goed, dat fan Klaas Rusticus bysûnder en ynkringend, mar by eintsjebeslút is it boek fan Ale S. van Zandbergen it boek om de djipste bûging foar te meitsjen. De taal is moai, de fiksje is it meast literêr. En dêrom giet de earste Douwe Tammingapriis foar proazadebutanten nei Ale S. van Zandbergen.

25 maaie 2014
Simon Oosting
Karen Bies
Bart Temme

Annex 1: Boeken dy’t ynstjoerd binne.

Buren, Bertus, Tsien ûngewoane krystferhalen.
E.b., Menaam 2011. Ferhalen

Feitsma, Jaap en Feitsma-Van der Velde, Tine, Snypsnaren. Skriuwsels/Schrijfsels.
Ferhalen, útjûn troch Tynke Mulder, bernsbern fan de skriuwers. E.b. Drachten 2012.

Jongsma-van Dijk, Riekje, Durk.
E.b., Nij-Roan 2013. Stikjes skreaun oer de sykte lewy-body dementia fan de broer fan de skriuwer.

Polderdyk, Henkie fan de ( = Liemburg, Hendrik), Koarte ferhalen en rymkes.
E.b., Britsum 2012. Autobiografysk wurk.

Popma, Popke, Smelle spoaren.
Afûk, Ljouwert 2012. Misdiedroman.

Rusticus, Klaas, De brimstige ingel.
Hispel 2013. Ferhalebondel.

Scheltema, Freddy, De reüny – In rock ‘n roll roman.
Elikser, Ljouwert 2011. Roman.

Schiffart, Sipke de, Wat it is om bang te wêzen.
Friese Pers Boekerij, Ljouwert 2012. Ferhalen.

Steegstra, Henk, Stjerrebarrewier.
E.b., Rinsumageast 2011. Koarte ferhalen.

Talsma, Hilda, De twadde hûd.
Elikser, Ljouwert 2011. Roman.

Talsma, Sjoerd F. Ferhaaltsjes en betinksels.
Boekscout.nl, Soest 2012.

Tigchelaar, Geart Lúshâlding.
Friese Pers Boekerij, Ljouwert 2011. Roman.

Welling, Wietze Ferhalen fan earjuster, juster en hjoed.
E.b., Aldegea (Sm.) 2012.

Zandbergen, Ale S. van, Littenser merke.
Friese Pers Boekerij, Ljouwert 2013. Roman